|
(Marasaw tawhta Theology liata Ph.D. apatlô tuachaipa)
1. Pina nata Laiseihna:
Dr. John Hamlet Hlychho he March 30, 1968, (Saturday) my 6:00AM pata Laki khih liata Macha Vahlei Hlychho nata Pihnô Nôchhi Hrase likawh tawhta vaw pih ta. Unawh 6 hry liata a Uthei chaipa pazipa a cha. Unawh 6 nata Narôh 2 ama cha. Ama Unawhpa hry tawhta 2 ta ama pahasai haw. Dr. John he a hati via daihti cha Laki khih liata vaw hmah ta, Kô 1975 pa liata deikua a paw, Macha Vahlei Hlychho raihriana (Circle Supervisor, Lakher Autonomous District Council) vata Tipa V lata ama kaw paih haw. He vana heta Tipa khih liata a satlia daihti deikua cha avaw hmah khai. Tipa khih liana heta chakaona liata angiana nata lahpi a hnei daihti, kô 1990 taihta a y. Lahpi a hnei tawh deikua cha chakaona vata Siaha lata ama vaw pasieh haw heih.
2. Pihpathina nata Chakaona liata Angiana:
Dr. John he apihpathi hla khata cha Khazohpa nata Abeipa chakaona lachhah rai rai ta a pacha beih leipa cha ta. A Satlia daihti chhôh chhao khizaw kawpata adaihti vaw hmah tyh ta. Adaihti nota hmo phaleipa, atu-tapa nata ahryuhsihna zy, nôcha chhiena, palôhlaina nata Nô & paw reingiahleina zy, Petrol pahnapa zy, sahma dopa zy, drugs taopa zy ta nata moleina a y theipa hropa zydua apaki haw khiah maw tah awpata Ataotuhpa nata kyh apachatuhpa Khazohpa pahno leipa ta adaihti avaw hmah tyhpa a cha. Khih tlah liata ahryusihna nata atu-tana avaw y khiahta cha apathaotuhpa hry liata ahlao lyma pa chata. He hawhpa a chapa vana heta Chhôhkha, Khihtlah nata Awnanopa zy chhao ta ama buakhei kawpa avaw cha. Khih-tlah, Awnanopa nata chhôhkha cha chhaota chyhsa ahnykhaw kawpa avaw chapa vata MTP & YMA zy chhaota khihtlah tawhta papua awpata ama chhuah tyhpa chyhsa avaw cha.
Chahrasala, Khazohpa cha kyhpachana a chapa vata, a kyhpachana tleih beih leipa chata Dr. John he chadai lymata January 20, Kô 1986 (9:30PM) pa liana khata Psalm 37:5-na bie “Na yzie awpa cha Abeipa liata pahnieh la, Ano cha nga la, Ano ta atao khai aw,” tahpa bie hma pata Khazohpa ta a awna cha a chhy pata, Zisu Krista avaw taola tyhpa cha ano mopakha Beipa nata Pachhatuhpa cha cheingei ta avaw pyh haw. He noh tawhna heta ahro chhôh zydua ta Abeipa chakao khohna hnei pata Awnanopa liata chakaona liata aphana rakha lyma hawhta avaw hmah lyma hapa a cha.
Mopakha ta ano aphana rakha ta phahnai ngiah kaw pata chakaona ahnei ngahaino ta March 30 pa liata my dawh 12:00PM, Tipa V, Bus Station liata Siaha lata sie awpata a y ngahai no ta, Abeipa bie vaw tlô ta, Abeipa ta ano chakao awpata akhohna ao ngia ngasa pa cha vaw pahno pata, Mathai 9:36-37, “Chatanachata, Zawpi zy cha ahmô na ta, vaihtupa ahneileipa mietaku pazy hawhta riethei pata nata sie pasa pata ama ypa vata angia chhie ngasa ta. Chatanachata, ‘Sahriah awpa hluh ngasa ta, hriatuhpazy deikua ama chyh kaw. Chatanachata, A sah hriatuh awpa vaw tuah awpata Sahneituhpa a haw te u,’ ta ta,” tahpa bie hmapa ta Khazohpa ta ano chakao awpata a awna sia kawpa cha avaw thei haw.
Khazohpa awna sia kawpa avaw pahnona daihti tawhna heta Dr. John heta fulltime ta Abeipa chakao awpata apie awpata Awnanopa liata ryhpaohna thlai vaw tlua pazi lyma ta. Abeipa ta alapi awpa cha thlai vaw pachhuahpanoh ta, Independent Church of Maraland Assembly ta apathlupa hawhta Thyutliapazy hry liata fulltime ta hria awpa “Youth Worker” rai cha ICM heta avaw pahy daihti vaw cha chho ta. He chakaona liata angia awpa cha Khazohpa awna hawh ta nata Khazohpata ryhpaohna ataopa hawh tlai ta apacha pa vata hiana cha vaw pangia ta. He Youth Worker chata hiana a pangia daihti liana heta Dr. John he HSLC a passed tawhta kô 2 avaw khô tawhta a cha. Chhôhkha-sanawh penawh nata a puhpa Macha S. Zaluaia cheingei chhochhi ta cha, a future chata chakaona liata hmatlah acha via nawpa pacha pata, “B.A zy a chu la, patlô ha tua la, chatawhta chakaona liata angia va chi, cha thai ah leipata Awnanopa liata angia pazy ama ngiapachhi kaw sai hih, cha thai pata Abeipa chakao he athôh via na,” tahpa ta thlyu ei ta. Chahrasala, Dr. John heta Khazohpa ta a awna he pahawh-pasah awpa nata ei thaipa achapa ta apahno leipa vata, Thlahpa pahnosana ta he hawhna heta avaw chhy ta, “Abeipa ta eina awna he sia kaw ta, urgent ngasa hra ta, ei chakhy ngah awpa chavei. Degree zy he cha Ano chakao nawpa chata Abeipata abyuh atah khiahta la ei peimawhpa degree maih he eina pie thlaha awna, Abeipa he hmoto taothei ta, a hneirôhna he reitiah lei cha tlôh ta, chakaona lia cha atahma tla angia vana,” tahpata avaw chhy. Abeipa Thlahpa ta apahnosapa hawhna tlai heta Youth Worker rai he vaw hiah ta, Dr. John cha ama vaw tlyh haw. Abeipa cha abietaipa liata ngahchhih ta, atanoh cha Dr. John he secular line lata M.A degree hnei ha ta, theology line lata Ph.D taihta avaw patlô haw hra.
Youth Worker rai liata interview ama hneino heta Abeipa hmotaotheina no-ah chhih kawpa vaw tlô heih ta. Youth Worker rai a interview lahpenawh zy hry liata a hati chaipa, educational qualification ahnai chaipa, hmia-mo a y lei chaipa, nata Chakaona liata experience a hnei chyh chaipa (a pihpathi tawhta thla 4 hry tla avaw cha) a cha. A viasa nawh zy he cha B.A degree a hnei hapa zy, KTP liata leaders acha ngahaipazy ama cha. Chavata, Youth Worker chata atlyhpa avaw chapa chhao he a awtuhpa Abeipa ta a khoh kawpa vata a cha tahpa ala pasia ngasa. Dr. John heta aly kawpata June 5, 1986 pa tawhna khata Independent Church of Maraland ry liata Youth Worker rai he avaw hria pathao.
3. Chhôhkha Thatih:
Dr. John he chakaona liata a ngia tawhta, chakaona liata thatlô via nawpata nata Abeipa bie piepa zyh pata Ls. L.Deli, Tôkalô zuahnô cha, Tipa Salem Awnanopa liata April 25, 1990 pa khata Awnanopa Dah Pathaih pata Lahpi chata hnei ta, Rev. M. Zakonia ta “Ku apatusa.” Kô 1991, March 12 (12:25AM, Sunday) pa liana khata Abeipa byhna Sawchapaw, Joseph Beiduakhei Hlychho cha hnei ei ta, a Kô heihpa 1992, May 31 (12:25PM, Sunday) noh ta Sawchanô Esther Beihruasôh Hlychho chhao ama hnei heih hra. Atakô 2007 liana heta ama Sawnawh heta Class IX ama chu ngahai.
Dr. John he a pi-lahpa a unawhpenawh hry tawhna heta fulltime ta ECM Awnanopa liata a hriapa 2 vaw y ei ta. Dr. John nawhtapa, Evan. V.B. Hachhua Hlychho chhao kô 1994 pa tawhna khata Evangelical Church of Maraland ry lia ta Missionary chata lapa vaw chata, atahma he ama chhôhkha ta Tripura liata chakaona a hnei ngahai hra. Dr. John utapa, Rev. H.C. Khaichô chhao he kô 1996 pa tawhna khata Evangelical Church of Maraland ry lia pyly Pastor rai vaw hria pathao ta. Atahma he John Roberts’s Theological College, Shillong liata B.D a chunga hai. Atahma he ECM Awnanopa dei cha leipata Marah Awnanopa hry liata unawh 3 ta fulltime ta Awanopa liata achakaopa a y chhôhpa ama cha hra.
4. Thaina-Sona lata Hmasiena:
Education liata Abeipa ta avaw chhihthana dah he rei awpa hluhpi a y. Secular line lata Abeipa byhna nata chhihthana avaw tona dah he rei tua sihla. Dr. John he chakaona liata angia daihti kô 1986 liana khata HSLC passed tla cha ta. Abeipa liata khacha apahniehpa vata a peimawhpa degree hropa zydua chhao Abeipa ta apie lyma. Awnaopa liata avaw ngia tawh rei leipa liata kô 1989 pa liana khata Macha C. Zohupa, Principal, Saiha Gov’t College ta Dr. John he aw ta, “Abeipa ta PUC na chu awpa he apha tahta, eima College liata admission vaw la la, class na kiah hma lei awpa vata class kia byuh leipa ta exam daihti liata tla navaw exam hra aw. Arrangement chavaw taopa awna ta, scholarship chhao ei cha taopa khai aw,” tahpa ta vaw chho ta. Abeipa ao hawhta apachapa vata ei ngah leipa ta exam-na lia cha kaw appear hra ta, no-ah chhih kawpata Abeipa ta second class lia avaw patlôsa heih. Kô 1991 vaw cha heihta Macha C. Zohupa pyly heta, “B.A vaw tao heih ma y, Abeipa ta na chakaona chata na peimawh awh atah,” avaw tah heihpa vata chakaona vata daihti hneilei kaw hrasala, Abeipa bie achapata apahnopa vata Dr. John heta rei ngiah kawpata B.A admission zy kaw pasia pata, exam-na lia chhao appear heih ta, apha kaw pata B.A chhao avaw patlô haw heih. Abeipa ryhraona nata chhihthana va pyly ta, kô 2007 pa liana khata M.A (education) chhao Andhra University tawhta avaw patlô haw heih hra.
Theological line lata achuna liata avaw siena dah chhao he Abeipa chhihthana nata pasopakana vaw cha heih ta. Kô 1993 pa liana khata fulltime ta a hria ngahaina Youth Worker rai cha new set-up ta vaw pahlei (abolished) haw ta, he daihti liata Youth Worker rai ahria nga haipa Dr. John he a rai hria awpa provision khapa hmahpa y leipata avaw y haw. He vana heta macha nawh zy pasopakana ta Dr. John heta General Secretary asaohiah ta, “Papuh y, fulltime ta Abeipa chakao awpata Awnanopa liata avaw ngiana ta, atahma he ei rai chai pa Youth Worker cha pachhasa haw tlôh ei ta, chakaona he bahsai thei tlôh lei khahna ta, kheita maw a cha aw? Amohtata B.A zy cha hrana ta, Pastor rai zy he hiah sala theology achu sala apha thlaha aw vei ma?” tahpata avaw saohiah ta. General Secretary heta, “Eima Awnanopa heta chathaipa mamawh ngasa pita, B.A vaw cha chho chita, Pastor rai hiah la, bible cha pachusa aw pita, navaw patlô tawhta Pastor chata eima chala aw. Nama cha Awnanopa liata kô khazie leicha ma avaw hria hapa cha chita rairuna y awvei, Pastor cha awpata na khona hiana cha Pastoral Committee liata pangia ma y,” tahpata avaw advise-na cha zyhpa ta aly kawpata Pastor rai hiana cha thlai pangia ta.
Ahriangahaipa (ministerial staff) a chana hawhta Pastoral Committee nata Executive Committee liata athatih reipa chata, training hnei awpata vaw paryhsa ei ta, kô 1994 pa liana khata Serampore Affiliated College - Union Biblical Seminary, Pune liata M.Div (Missiology) akaw chu ta, kô 1998 pa liana khata M.Div cha First Class (A-) liata akaw patlô. Chahrasala, ano mopakha la tlohleina nata sialeina tlyma vata cha leipata hmo hropa vata atanoh taihta Pastor chata deikua lapa cha mah vei. He M.Div (Missiology) degree la nawpa chana heta Thesis –“Ecology and Mission: A Study of Different Trends of Ecology,” tahpa a roh pa hra.
Kô 2000 pa liana khata Christ for the Nations University, Dallas, Texas, USA ta Honorary Doctorate – Doctor of Divinity (D.D) cha Mizoram chhôh liata chakaona liata a contribution phapa palyupalih nawpata ama vaw pie hra. Dr. John he pahnotheipa liata cha khizaw liata D.D. (Honaris Causa) adaopa hry liata ahati chaipa (the youngest D.D recipient in the world) a cha pata pahnopa a cha hra. Marasaw liata D.D a daotuachaipa avaw cha heih hra. He he D.D ama vaw piena chhapa 3 y ta - Mizoram chhôh liata M.Div (Missiology) First Class a y chhôhpa a chapa vata zy, Youth Minitry liata fulltime ta avaw hriapasichaipa (1986-2000) avaw chapa vata zy nata, Thesis – “A Study of Eco-theology: Its Biblical Foundations and Implications for Contemporary Christian Ministry,” tahpa aropa zy vata D.D he conferred pa a cha. He a D.D Thesis supervisor he Marasaw secular line liata Ph.D a daotuachaipa Dr. K. Zohra a cha.
Kô 2002 pa liana khata chhôhkha chyh pata, ano private ta M.Th (Missiology) cha SAIACS, Bangalore liata akaw chu ta, kô 2004 pa liata M.Th he high Second Class (B+) liata avaw patlô haw hra. He M.Th degree la nawpa chana heta Thesis – “The History of KTP 1947-2002: A Study of the Growth And Contributions of the Youth Towards Mara Society and Evangelical Church of Maraland: A Critical Assessment from Missiological Perspective,” tahpa a roh pa hra.
Kô 2004 pa tawhta ECM Awnanopa tuapata Ph.D. (History & Mission) cha Acts Academy of Higher Education, Bangalore liata apazao ta, kô 2007 pa liana khata Ph.D chhao he First Class (A, 80%) liata apha kaw pata avaw patlô haw heih hra. Dr. John he Marasaw liata regular ta (academic line liata) Ph.D. (History & Mission) apatlôtuachaipa a cha. He Ph.D hmô nawpa chata Dissertation a ropa cha – “The Impact of Christianity on the Social, Cultural, Political and Religious Life of the Mara Tribe in Mizoram,” (pages 436) tahpa a cha. Dr. John hlaotlohna he ano mopakha hlaotlohna ngalah cha lei pata Mara Awnanopa nata Marasaw zydua hlaotlohna a cha hmeiseih.
Dr. John Ph.D Dissertation Mentor (Supervisor) he North-east pôhpalôhpa liata History of Christianity subject liata athaichaipa (expert) Dr. Mangkhosat Kipgen (former Principal of Eastern Theological College, Jorhat) a cha. Dr. John he Abeipa ngiachhiena to pata a vahnei ngasa ta Doctoral Candidate 24 hry liata apatlôtheipa 3 pa hry liata ahlao. Dr. John Ph.D achuna Acts Academy of Higher Education he College pha kawpa, chakaona kawh kawpa ahneipa ama cha. Theology lata Affiliation - Asia Theological Association, International Council of Higher Education, Switzerland zy apazao (affiliate) ta. Secular lata Andhra University, Tamil University, Bangalore University nata IGNOU zy apazao (affiliate) hra. Atahma he Church planting zy, Agricultural work zy, Theological study zy, Hospital nata Secular study zy taihta a hnei pakipa cha ei ta. Atahma he Meghalaya Sawkha nata hriakhoh pata William Carey University (Theological study & Secular study), Shillong liata ama vaw padua haw hra. Rev. Dr. Ken Gnanakan, President he India chyhsapa hry liata cha chakaona liata chyhsa moh pathah kawpa a cha. Ano he Asia Rah Chhôh zydua liata Theological College Apazaopakhypa - Asia Theological Association (ATA) apaduatuhpa cha ta, ATA aduano tawhta ATA chairman vaw cha ta, atanoh taihta ATA Chairman acha ngahaipa a cha.
5. Rairuna nata Alyna:
Dr. John heta chakaona liata angia tawhta zawpi pahnokhei pata rairuna nata alyna rei awpa hluhpi avaw tyh hata, he liana heta thokha ngalah vaw palasaw sihla. Kô 1998 pa liata Master of Divivity aly kawpata avaw patlô tawhta, Pastor liata thlai ama la awpa ahnabeiseih kaw nota, haipa bie, bie adoleipa hma pata athata reipachhie pata vaw y ta. Chyhsa thokhazy chhochi ta cha palohpasana vata Awnanopa hro lata atlei awpa taihta ama vaw pangiasa kaw nota Abeipa Thlahpa ta bao ta, he rairuna he ama vaw siepahlie pa a cha. Kô 2002 pa liata pacha phaleipa la tawhta impersonation hma pata, haipata athata amoh pachhie pata vaw y heih ta, achakaona tawhta chalihsa pathlah awpa taihta teina nata achhuahna athata vaw y heih ta. He daihti ru ngasapa lia chhochhi he cha Mara rah zydua vaw chalyu ta, ECM Awnanopa chhao avaw keichheih daihma. Dr. John chhao resignation pangia ta, chahrasala, Awnano Nôpawpazy heta biedopa ama vaw pahno hawpa vata resignation he apyh thei leipa ei ta, ama hawna hawhta Dr. John heta Awnanopazy phanawpa pacha pata a resignation cha a withdraw pakhua haw heih hra. M.Th nata Ph.D a chu chhôh chhao heta rairuna athata avaw tyh ta, chahrasala Abeipa ngiachhiena vata avaw siepahlie lyma.
Dr. John heta secular liata M.A degree taihta hnei pata, theological line liata M.Div, M.Th, D.D, Ph.D taihta avaw hnei khai haw taraw pata a kho kawpa “Pastor rai” kô 1993 pa liata a hia hapa deikua cha atahma taihta hria thei vei. He chôchah liata Dr. John pachana ama hiahri daihti liata achhyna cha, “Pastoral ministry liata a ngia ta, Pastor cha awpa nata Pastor line liata sie awpa he ei kho chaipa cha tarawta, chahrasala, Abeipa ta Pastor ei cha awpa he aryh atah leipa achapata pahno pita, kô 2000 pa tawhna chhochhi khata cha, Pastor cha awpa eima khona zy dia khai ha ta, Psalm 32:8 hma pata Abeipa ta miah chhopasia ta eima palôh atlah ngasa, Pastor cha awpa khona nata uavana hnei khao mapi…” tahpa ta achhy tyh.
A kô nah thih hati hrasala, chakaona vata rairuna hluhpi avaw tyh tyh ta. Chahrasala Abeipa khacha angahchha hapa vata he rairuna hluhpi zy he avaw siepahlie lyma. Khazohpa bie nata Marasaw zy kyhpachana lachhah a heihpa articles, booklet, papers zy a ropa tho ta, Chabu pitlohpa Apostolte Thurin, Theology of Mission etc. roh patlô haw taraw ta, Apostolte Thurin tahpa he Bethel Awnanopa baona ta avaw papua thei chy. ***
November 15, 2007
Mizo Version
|